काही वेळा तुझ्या अस्तित्व संदर्भात खूप चर्चा होतात पण खरं सांगू का देवा तुझ अस्तित्व जाणवतं ते निसर्गतः,परिश्रमाने आपली कौशल्य विकसित केलेल्या कलाकाराच्या कलाकृती पाहिल्या ऐकल्यावर.
देवा तुझ्या अस्तित्वाचा भास होतो गायकांच्या सुरेल गायनातून आणि प्रत्यक्ष निर्जीव असणाऱ्या वाद्यांना दैवी जीवत्व देणाऱ्या कलाकारांच्या कलाकृतीतून...किंबहुना आपल्याकडे असलेल्या कलागुण आपण गेल्यानंतर या जगाला देऊन जातो ही कृती, ही भावना,विचार तुझं अस्तित्व शाश्वत असल्याचं सांगत असतात... आपल्या गायनाने जगाला बेधुंद होऊन जगणं शिकवणाऱ्या गायिका आशा भोसले यांनी या ईहलोकात अखेरचा श्वास घेतला असला तरी त्यांची गायकी, श्वास आणि स्पंदन होऊन अजरामर झाली आहे.
पुनर्जन्म असतो नसतो मला माहीत नाही पण "एकाच ह्या जन्मी जणू फिरुनी नवी जन्मेन मी..." असं गाणाऱ्या आशा पुन्हा पुन्हा पल्लवीत व्हाव्यात पुन्हा पुन्हा जन्माव्यात या आशावादात.... - शैलेशकमल
While reading an online newspaper and browsing social media, I came across a video showing a large gathering along the banks of the Narmada River, where a tanker was releasing milk directly into the water.All this people would have been jailed if they tried to do the same thing abroad.
If this news circulating on social media is true, it raises a serious and thought provoking concern.
It brings up an important question that, Is this an expression of religious faith, or a waste of valuable resources?
From a humanitarian and rational point of view, one must ask whether it is right to pour milk into a river when the same milk could help nourish thousands of children. In a country like India, where many children still suffer from malnutrition and several families struggle to get adequate food every day, such actions need careful reflection.
If the reports are accurate, this situation highlights the need to strike a balance between religious practices and social responsibility. Respecting faith is important, but it should not lead to the wastage of essential resources that could benefit those in need.
Video Courtesy News18
Viral video showing thousands of litres of milk being poured into the Narmada river during a religious ritual. Several people condemned the practice while others defend the practice as an expression of faith but even if it is a religious believe how it comes at the cost of environmental damage and food wastage ? For baba and his followers, it is a matter of faith; but for those who think scientifically and critically, it is considered superstition.As a responsible citizen one should not support such kind of activity in the name of God.
नदीत दुधाचा टँकर अर्पण: डोळस श्रद्धा, पर्यावरण रक्षण आणि पोषण यांचा समतोल गरजेचा नाही का?
अलीकडे नर्मदा नदी मध्ये धार्मिक कर्मकांडाचा भाग म्हणून मोठ्या प्रमाणात दुधाचा टँकर अर्पण केल्याची घटना चर्चेत आली. जर सदर बाब खरी असेल तर श्रद्धा आणि परंपरा या भारतीय संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग असल्या तरी, अशा कृतींचे सामाजिक, पर्यावरणीय आणि नैतिक परिणाम विचारात घेणे आवश्यक आहे.
धार्मिक श्रद्धा की संसाधनांची नासाडी ?
भारतात नदीपूजनाची परंपरा प्राचीन आहे. अनेक ठिकाणी दूध, फुले, नारळ इत्यादी अर्पण केले जाते.परंतु आजच्या परिस्थितीत मानवतावादी आणि विवेकी दृष्टिकोनातून विचार केल्यास असा प्रश्न उभा राहतो की,जे दूध हजारो मुलांच्या पोषणासाठी उपयोगी ठरू शकते, ते नदीत ओतणे योग्य आहे का? अजूनही लाखो मुले कुपोषणाला सामोरे जात आहेत. २०२५ च्या आकडेवारीनुसार ग्लोबल हंगर इंडेक्स मध्ये आपल्या भारताचा क्रमांक १२३ देशांमध्ये १०२ क्रमांकावर आहे भारताचा क्रमांक अनेक दक्षिण आशियाई देशांपेक्षा मागे आहे.बांगलादेश, नेपाळ, श्रीलंका यांची स्थिती भारतापेक्षा चांगली आहे.अनेक कुटुंबांना दररोज पुरेसा आहार मिळत नाही यामुळे धार्मिकतेच्या नावाखाली नदीला दूध अर्पण करण्यासारख्या कृती आणि सामाजिक जबाबदारी यामध्ये संतुलन आवश्यक आहे.नदीत दूध टाकल्यामुळे पाण्याचे प्रदूषण वाढू शकते यामुळे
जलचर जीवांना हानी पोहोचण्याचा धोका निर्माण होतो याखेरीस पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता खालावतेम्हणजेच, श्रद्धेच्या नावाखाली पर्यावरणाला हानी पोहोचते.आपल्या देशात बालकांमधील कुपोषणाची समस्या मोठी आहे अशा परिस्थितीत दूधासारख्या पौष्टिक अन्नाचा अपव्यय करणे अधिकच गंभीर ठरते.
नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न
ही घटना काही महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित करते:
• श्रद्धेच्या नावाने होणारी अंधश्रद्धा महत्त्वाची की मानवकल्याण?
• अन्नाचा अपव्यय करून देव संतुष्ट कसे होतील ?
• समाजातील दुर्बल घटकांची जबाबदारी कोणाची?
• खऱ्या अर्थाने धर्म म्हणजे मानवसेवा आणि समाजकल्याण नाही का?
धार्मिक श्रद्धा जपत पुढील उपाय अवलंबता येऊ शकतात:
• दूध नदीत टाकण्याऐवजी गरजू मुलांना वाटप करणे.
• अनाथालय, शाळा, आश्रम येथे अन्नदान करणे
• पर्यावरणपूरक पूजा पद्धती अवलंबणे
• समाजात जागरूकता निर्माण करणे
• एखादी धार्मिक विधी करत असतांना पर्यावरण संवर्धनाचा कृतीयुक्त संकल्प आवश्यक असला पाहिजे उदाहरणार्थ आपल्या पूर्वजांच्या श्राद्धाच्या दरवर्षीच्या कार्यक्रमासाठी नवीन वृक्ष लावणे आणि जुन्या वृक्षांचे संगोपन करणे.
यामुळे श्रद्धाही जपली जाईल आणि समाजालाही फायदा होईल.
नदीत दुधाचा टँकर अर्पण करणे ही भावना आणि श्रद्धेची अभिव्यक्ती असली तरी, आजच्या काळात ती पर्यावरण आणि समाजाच्या दृष्टीने योग्य नाही.
भारतासारख्या देशात, जिथे अजूनही कुपोषण मोठी समस्या आहे, तिथे अन्नाचा अपव्यय टाळणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.धर्म म्हणजे केवळ विधी नाही, तर मानवतेची सेवा आहे" — ही जाणीव समाजात निर्माण होणे गरजेचे आहे.
माझ्या 'अस्वस्थ जगण्याच्या डायरी'तून...
- शैलेशकमल किसन शिरसाठ.
Courtesy Lokmat Hindi
ग्लोबल हंगर इंडेक्स (Global Hunger Index – GHI) हा जगातील भूक आणि कुपोषणाची स्थिती मोजणारा एक महत्त्वाचा निर्देशांक आहे. हा अहवाल दरवर्षी Concern Worldwide आणि Welthungerhilfe या संस्थांकडून प्रसिद्ध केला जातो.
globalhungerindex.org
हा निर्देशांक एखाद्या देशातील भूक, कुपोषण आणि आरोग्याच्या स्थितीचे व्यापक चित्र देतो.
जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा फुलपाट येथे क्रांतीसुर्य तात्यासाहेब महात्मा ज्योतिराव फुले जयंती साजरी.
शिक्षणतज्ञ, कृषीतज्ञ, अर्थतज्ञ, लेखक, प्रकाशक, आद्य शिवचरित्रकार, आधुनिक नाटककार, वक्ते, मराठी कवितेचे जनक, समाजसुधारक, पुण्याचे नगरसेवक , सामाजिक कार्यकर्ते, ख्यातनाम उद्योगपती अशा अनंत पैलूंची नाममुद्रा तात्यासाहेबांनी समाजमनावर उमटवली. त्यांच्या जन्मद्वीशताब्दी निमित्त चालू वर्षात अशा पैलूंवर प्रकाश टाकणे तसेच त्यांच्या प्रखर कार्याविषयी व्याख्यानातून लोकजागृती करणे महत्त्वाचे आहे. याचाच एक भाग म्हणून विद्यार्थ्यांना क्रांतीसुर्य महात्मा ज्योतिबा फुले, तसेच क्रांतीज्योती सावित्रीआई फुले यांच्या कार्याविषयी माहिती देण्यात आली.
क्रांतिसूर्य महात्मा ज्योतिबा फुले यांना विनम्र अभिवादन.🙏
शाळेत शिकवले जाणारे धडे फक्त पुस्तकांपुरते मर्यादित नसतात, तर ते अनुभवातून अधिक प्रभावीपणे मनावर कोरले जातात. अलीकडेच आमच्या शाळेत मुलांना पाणी वाचवण्याच्या महत्त्वावर आधारित एक शॉर्ट मूवी दाखवण्यात आली आणि त्या अनुभवाने मुलांच्या मनावर खोल परिणाम केला.
ही शॉर्ट मूवी अतिशय साध्या पण प्रभावी पद्धतीने तयार केली होती. सुरुवातीला एका गावात पाण्याची कमतरता कशी निर्माण होते, लोकांना कशा अडचणींना सामोरे जावे लागते, आणि पाण्याचा अपव्यय कसा संकटात बदलतो हे दाखवले होते. पुढे त्याच गावातील काही मुले आणि नागरिक एकत्र येऊन पाणी वाचवण्यासाठी छोटे-छोटे उपाय कसे करतात,जसे की नळ बंद ठेवणे, पावसाचे पाणी साठवणे, झाडे लावणे हेही खूप सुंदरपणे सादर केले होते.
मुलांनी हा चित्रपट अत्यंत लक्षपूर्वक पाहिला. चित्रपटातील दृश्ये, संवाद आणि भावनिक प्रसंग यामुळे ते पूर्णपणे त्या कथेत गुंतून गेले.या अनुभवातून मुलांना केवळ माहितीच मिळाली नाही, तर त्यांच्या विचारांमध्येही बदल दिसून आला. चित्रपटानंतर घेतलेल्या चर्चेत मुलांनी स्वतःहून अनेक उपाय सुचवले.घरात पाणी वाया जाऊ देणार नाही, दात घासताना नळ बंद ठेवणार, आई-वडिलांनाही पाणी जपून वापरण्यास सांगणार इत्यादी. काही मुलांनी तर आपल्या घरात पाणी साठवण्यासाठी छोट्या टाक्या तयार करण्याची कल्पनाही मांडली.
शिक्षक म्हणून हा अनुभव अत्यंत समाधानकारक होता. कारण मुलांनी केवळ पाहिले नाही, तर ते समजून घेतले आणि त्यावर कृती करण्याची तयारीही दाखवली. अशा प्रकारच्या शॉर्ट मूवीजमुळे शिक्षण अधिक जिवंत आणि परिणामकारक बनते.
आजच्या काळात पाणी ही एक अमूल्य संपत्ती आहे. “पाणी वाचवा, जीवन वाचवा” हा संदेश मुलांच्या मनात रुजवणे खूप आवश्यक आहे. आणि अशा प्रभावी माध्यमांद्वारे दिलेला संदेश नक्कीच दीर्घकाळ टिकतो.
दिनांक १२ मार्च २०२६, गुरुवार रोजी जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा फुलपाट, ता. धरणगाव, जि. जळगाव येथे महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री व थोर नेते यशवंतराव चव्हाण यांची जयंती उत्साहपूर्ण वातावरणात साजरी करण्यात आली.
कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला यशवंतराव चव्हाण यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन करण्यात आले. यावेळी शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना यशवंतराव चव्हाण यांच्या जीवनकार्याची व त्यांनी महाराष्ट्राच्या विकासासाठी केलेल्या कार्याची माहिती दिली. त्यांनी शिक्षण, सहकार, शेती व समाजकारण या क्षेत्रांत दिलेल्या योगदानाबद्दल विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
विद्यार्थ्यांनीही यशवंतराव चव्हाण यांच्या जीवनावर आधारित भाषणे सादर केली व त्यांच्या विचारांचे महत्त्व सांगितले. कार्यक्रमाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये देशभक्ती, नेतृत्वगुण आणि समाजसेवेची भावना निर्माण व्हावी, हा उद्देश व्यक्त करण्यात आला.
कार्यक्रमाच्या शेवटी उपस्थित सर्वांनी यशवंतराव चव्हाण यांच्या आदर्श विचारांचे पालन करण्याचा संकल्प केला. अशा प्रकारे हा कार्यक्रम उत्साहपूर्ण व प्रेरणादायी वातावरणात पार पडला.
कार्यक्रमाची सुरुवात विद्यार्थ्यांना पर्यावरण रक्षणाची शपथ देऊन करण्यात आली. शाळेत पूर्वीपासून स्थापन असलेल्या We Smart या शिक्षक पालक आणि विद्यार्थी यांच्या ग्रुप च्या माध्यमातून पर्यावरण रक्षणा बाबत विद्यार्थ्यांमध्ये जागृती निर्माण केली जात आहे.
मी जेव्हा द पूर्व खानदेश हिंदी शिक्षण संस्थेच्या सौ.रत्ना जैन प्राथमिक विद्यालयात शिक्षक म्हणून कार्यरत होतो त्यावेळी We Smart ग्रुप स्थापन करून त्या माध्यमातून विविध उपक्रम शाळेत राबवले त्यापैकीच एक उपक्रम My Movie My Motivation हा चित्रपट आणि टेलिव्हिजन च्या माध्यमातून सकारात्मक काय घेता येऊ शकतं या संदर्भात होता.
टीव्ही,चित्रपटांचा प्रभाव हा विद्यार्थ्यांवर म्हणजे येणाऱ्या भावी पिढ्यांवर पडत असतो तो चांगला किंवा वाईट असू शकतो. विद्यार्थ्यांना प्रेरणादायी असणारे त्यांच्यात सकारात्मक बदल घडवून आणणाऱ्या व्यक्तिरेखा त्या संदर्भात असलेले जीवनपट,माहितीपट तसेच चित्रपटांवर चर्चासत्रे प्रश्नमंजुषांचे आयोजन असणारा उपक्रम 'My Movie My Motivation' हा उपक्रम चित्रपट आणि टेलिव्हिजन च्या माध्यमातून सकारात्मक काय घेता येऊ शकतं या संदर्भात होता.
या उपक्रमातून प्रेरणा घेतलेला मुकुंदा त्यावेळी म्हणजे २०१४- १५ ला सातवीत होता आता मुकुंदाच ग्रॅज्युएशन पूर्ण झाल आहे आणि तो पुन्हा याच उपक्रमात मला मदत करत आहे. फरक हा झालाय की त्या वेळेला मोबाईलचा प्रभाव एवढ्या मोठ्या प्रमाणात नव्हता सध्या सुरू असलेल्या उपक्रमात समाज माध्यमांचा अर्थात सोशल मीडियाच्या भूमिकांचा अंतर्भाव अधिक आहे.
चित्रपट सृष्टीचा खूप मोठा प्रभाव आपल्या सगळ्यांवर आहे. चित्रपटांवर आधारित चर्चासत्रातून आयुष्यातील विविध पैलूंवर विचार करण्यास मिळतो. प्रत्यक्ष जीवनातील विविध घडामोडींचा देखील चित्रपटांवर परिणाम होतो आणि आयुष्यातील खऱ्या रियल हिरोंच्या जीवनावर देखील चित्रपट बनतो.