हिरवांकुर ग्रीन सिटी पर्यावरण महोत्सव २०२६

  'हिरवांकुर ग्रीन सिटी पर्यावरण महोत्सव २०२६' या पाच दिवसीय पर्यावरण महोत्सवाच्या संकल्पना, उद्दिष्टे, उपक्रम, अपेक्षित परिणाम आणि समाजसहभाग यांचा सविस्तर प्रस्ताव आहे. 

खालीलप्रमाणे त्यावर आधारित, एखाद्या लेखकाने समाजाला आवाहन करणाऱ्या शैलीतील लेख तयार केला आहे.

हिरवे भविष्य घडविण्याची वेळ आली आहे!

– चला, पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा संकल्प करूया

आज संपूर्ण जगासमोर प्रदूषण, जलटंचाई, प्लास्टिक कचरा, घटणारी जैवविविधता आणि हवामान बदल यांसारखी गंभीर आव्हाने उभी आहेत. ही समस्या केवळ शासनाच्या प्रयत्नांनी सुटणार नाही; त्यासाठी प्रत्येक नागरिकाने स्वतःच्या जीवनशैलीत बदल घडविणे आवश्यक आहे. स्वच्छ, हरित, जलयुक्त आणि प्रदूषणमुक्त समाज घडविण्यासाठी लोकसहभाग हाच सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. याच विचारातून "हिरवांकुर ग्रीन सिटी पर्यावरण महोत्सव २०२६" या उपक्रमाची संकल्पना साकारली आहे. 

हा महोत्सव केवळ प्रदर्शन किंवा कार्यक्रम नसून पर्यावरण संवर्धनाची लोकचळवळ आहे. विद्यार्थी, पालक, महिला, नागरिक, स्वयंसेवी संस्था, व्यावसायिक आणि विविध क्षेत्रातील मान्यवर यांच्या सक्रिय सहभागातून पर्यावरणाविषयी जागरूकता निर्माण करून समाजात हरित संस्कार रुजविण्याचा हा प्रयत्न आहे.

या महोत्सवाचा केंद्रबिंदू आहे "विद्यार्थीदशेतून हरित संस्कार". कारण आजचा विद्यार्थी उद्याचा जबाबदार नागरिक आहे. भारतीय वृक्षसंपदा, आयुर्वेद, जलसंवर्धन, सेंद्रिय शेती, घरगुती कंपोस्ट, मधमाशी संवर्धन, पक्षी संरक्षण, हरित कचरा व्यवस्थापन, प्लास्टिकमुक्त जीवनशैली, अक्षय ऊर्जा आणि पर्यावरणपूरक दैनंदिन सवयी यांची माहिती विद्यार्थ्यांमार्फत प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचविण्याचा संकल्प या महोत्सवातून करण्यात आला आहे. 

महोत्सवात भारतीय वृक्षांच्या शेकडो प्रजातींचे प्रत्यक्ष प्रदर्शन, औषधी वनस्पतींची माहिती, घरच्या घरी कंपोस्ट तयार करण्याची प्रात्यक्षिके, सेंद्रिय शेतीतील जीवामृत, पावसाच्या पाण्याचे संधारण, मधमाश्यांचे महत्त्व, पक्षी संवर्धन, प्लास्टिकचे दुष्परिणाम आणि सौर, पवन व जलऊर्जेची माहिती अशा अनेक विषयांवर लोकांना प्रत्यक्ष अनुभवातून शिक्षण दिले जाणार आहे. 

विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला चालना देण्यासाठी चित्रकला, लोककला, पर्यावरण विषयक संशोधन, विज्ञान मॉडेल्स, हरित नवोपक्रम, प्रकल्प स्पर्धा आणि पर्यावरणीय प्रयोग यांचे आयोजन करण्यात येणार आहे. विशेष म्हणजे विद्यार्थ्यांना स्वतःचे स्टॉल उभारण्याची संधी देऊन त्यांच्या कल्पकतेला व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्यांचा गौरवही करण्यात येईल. 

या महोत्सवाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे लोकसहभागातून प्लास्टिक संकलन मोहीम. नागरिकांनी घरातील प्लास्टिक कचरा जमा केल्यास त्याबदल्यात कंपोस्ट, भारतीय वृक्षांची रोपे किंवा पर्यावरणपूरक वस्तू देण्याची अभिनव योजना राबविण्यात येणार आहे. यामुळे प्लास्टिकमुक्त समाजाच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले जाईल. 

पर्यावरण ही केवळ निसर्गाची नव्हे, तर आपल्या आरोग्याची, अर्थव्यवस्थेची आणि भावी पिढ्यांच्या सुरक्षिततेची हमी आहे. प्रत्येकाने एक झाड लावले, पाण्याचा अपव्यय टाळला, घरच्या घरी ओला कचरा व्यवस्थापित केला, प्लास्टिकचा वापर कमी केला आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैली स्वीकारली, तर आपल्या शहराचे रूप निश्चितच बदलेल.

या महोत्सवातून लाखो विद्यार्थी आणि नागरिकांमध्ये हरित संस्कार निर्माण होतील, जलसंवर्धन व वृक्षसंवर्धनाबाबत व्यापक जनजागृती होईल, प्लास्टिकचा वापर कमी होईल, सेंद्रिय शेतीचा प्रसार वाढेल आणि जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी सकारात्मक सामाजिक वातावरण तयार होईल. स्वच्छ, हरित, जलयुक्त आणि प्रदूषणमुक्त जळगाव घडविण्याची ही एक व्यापक लोकचळवळ ठरेल. 

चला, आपणही या परिवर्तनाचे भागीदार होऊया!

पर्यावरण वाचविण्याची जबाबदारी केवळ शासनाची नाही, ती प्रत्येक नागरिकाची आहे. आपल्या छोट्या-छोट्या कृतीतून मोठा बदल घडू शकतो. एक झाड लावूया, एक थेंब पाणी वाचवूया, प्लास्टिकला नकार देऊया, जैवविविधतेचे संरक्षण करूया आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैली स्वीकारूया.

आज आपण घेतलेला हरित संकल्पच उद्याच्या पिढीला सुरक्षित, समृद्ध आणि निरामय भविष्य देईल.

"चला... स्वच्छ, हरित, जलयुक्त आणि प्रदूषणमुक्त भारत घडविण्यासाठी हातात हात घालून पुढे येऊया!" 🌿🌍

 शैलेश शिरसाठ, हिरवांकर फाउंडेशन परिवार.

चित्त जहाँ भय विहीन शीर्ष जहाँ उच्च रे!

 आज सहजच (?) पुन्हा रवींद्रनाथ टागोर यांची एक कविता आठवली.चित्त जहाँ भय विहीन. त्यातील ओळी खालील प्रमाणे.

 चित्त जहाँ भय विहीन शीर्ष जहाँ उच्च रे! ज्ञान जहाँ मुक्त रे l 

सत्य का गंभीर जहा वाणी के उत्स,रे! 

जिथे मन भयमुक्त असेल, जिथे आपण अभिमानाने मान उंच करून जगू शकू, जिथे ज्ञान सर्वांसाठी मुक्त असेल, अशा भारताची कल्पना कवी रवींद्रनाथ टागोर करतात.

कवितेचा सारांश.

ही कविता म्हणजे कवीची आपल्या मातृभूमीसाठी केलेली एक उदात्त प्रार्थना आहे. भारत केवळ राजकीयदृष्ट्या स्वतंत्र न होता मानसिक, बौद्धिक आणि नैतिकदृष्ट्याही मुक्त व्हावा, अशी टागोरांची इच्छा या कवितेत व्यक्त होते. 

चित्त जहाँ भय विहीन

चित्त जहाँ भय विहीन, शीर्ष जहाँ उच्च रे!

ज्ञान जहाँ मुक्त रे।

सत्य का गंभीर जहाँ वाणी के उत्स रे!

भेद औ' प्रभेद-रची कुंचित दीवार बीच

फिर-फिर कर जगत जहाँ नहीं खंड-खंड रे!

अनवरत परिश्रम निज अति प्रचंड बाहु-दंड

सदैव उठा रहा कि पा सके अखंड रे।

मरे रूढ़ि-बंधन के सूखे मरु-प्रांतर में,

खो नहीं गयी जहाँ प्रवाहिनी विवेक की।

प्रेरित करता है तू मन को उस ओर जहाँ—

निर्मल विचार का नित्य शाश्वत विस्तार है,

अविरल प्रवाहित निर्बाध कर्म-धार है!

प्रभु हे! पिता हे! उस विगत-बंधन स्वर्ग में

उद्बुद्ध कर, जागृत कर, मेरे इस देश को।

आज सहजच (?) आठवलं म्हणून....

 आपल्या कुटुंबीयांचे मतदार यादीतील नाव टिकून राहावे आणि या कामात सरांना मदत व्हावी म्हणून धडपडणाऱ्या विद्यार्थिनीच्या आणि ग्रामस्थांच्या  निमित्ताने  *आज सहजच (?) आठवलं म्हणून....*✍️गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांची छान कविता आहे त्याचा अनुवाद पु.ल.देशपांडे यांनी केलाय.. आता तर मला कविता शब्दशः पूर्ण आठवणार नाही पण सार थोडक्यात सांगतो...

 अस्ताला जाणाऱ्या सूर्याला असं वाटलं की माझ्या पश्चात प्रकाशदाणाचं काम कोण करेल ?अशा वेळेला एक  इवलीशी पणती पुढे आली आणि  ती म्हणाली की, " हे सूर्या तुझ्या एवढा प्रकाश देणे मला शक्य नाही, पण एवढ आश्वासन देते की, मी जिथे असेल तिथे अंधार फिरणार सुद्धा नाही", असं म्हटल्यानंतर  ती पणती पुढे जे म्हणते ते खूप महत्त्वाचं आहे....

ती सूर्याला म्हणते, "मी जिथे असेल तिथे अंधार असणार नाही कारण तुझ्या जीन्समध्ये (डीएनए मध्ये) प्रकाश आहे आणि माझ्याही जीन्समध्ये (डीएनए मध्ये) प्रकाश आहे."                               *माझ्या 'अस्वस्थ जगण्याच्या डायरी'तून....*✍️शैलेशकमल.

राज्य अभ्यासक्रम आराखडा (SCF) २०२४: भाषा शिक्षणाची नवी दिशा - एक दृष्टिकोन

१. प्रस्तावना: शैक्षणिक परिवर्तनाचा प्रवास (NEP ते SCF २०२४)

भारतीय शिक्षण व्यवस्थेचा प्रवास 'सूचना-आधारित' (Instruction-based) अध्यापनाकडून 'शोध आणि खेळ-आधारित' (Discovery and Play-based) अध्ययनाकडे वेगाने होत आहे. 'NEP १९६८' ने शिक्षणाची पहिली व्यापक चौकट आखली, तर '१९८६' च्या धोरणाने आधुनिकतेचा स्वीकार करत पायाभूत सुविधांवर भर दिला. मात्र, २१ व्या शतकातील गरजा आणि जागतिक आव्हाने पेलण्यासाठी 'NEP २०२०' ने शिक्षणाचे पूर्णतः 'भारतीयकरण' आणि 'कौशल्य आधारित' पुनर्गठन केले आहे. या परिवर्तनाचा केंद्रबिंदू म्हणजे केवळ माहितीचा साठा करणे नसून विद्यार्थ्याचा सर्वांगीण व सर्वंकष विकास करणे हा आहे.

धोरणात्मक सुसंगततेचा हा प्रवास खालीलप्रमाणे स्पष्ट होतो:

NEP २०२० (राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण) —> NCF २०२३ (राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा) —> SCF २०२४ (राज्य अभ्यासक्रम आराखडा)

हा आराखडा केवळ एक तांत्रिक दस्तऐवज नसून शिक्षकांसाठी प्रत्यक्ष वर्गखोलीत सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठीची एक मार्गदर्शक दिशा आहे.

२. राष्ट्रीय आणि राज्य अभ्यासक्रम आराखडा: एक सहसंबंध

'NCF २०२३' हा राष्ट्रीय स्तरावरील एक व्यापक धोरणात्मक दस्तऐवज (Policy Document) आहे, जो शिक्षणाची जागतिक दृष्टी, मूल्ये आणि दीर्घकालीन ध्येये निश्चित करतो. याउलट, 'SCF २०२४' हा प्रामुख्याने 'अंमलबजावणी दस्तऐवज' (Implementation Document) आहे. महाराष्ट्राच्या भौगोलिक विविधतेचा, सांस्कृतिक संपन्नतेचा आणि भाषिक वैशिष्ट्यांचा विचार करून 'NCF २०२३' च्या तत्त्वांना जमिनी स्तरावर उतरवणे, हे 'SCF' चे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

'NCF' ची रचना खालील चार प्रमुख विभागांत विभागली आहे:

• NCF-FS: प्रारंभिक बालपण संगोपन आणि शिक्षणासाठीचा आराखडा (पायाभूत स्तर).
• NCF-SE: शालेय शिक्षणासाठीचा आराखडा.
• NCF-TE: शिक्षक शिक्षणासाठीचा आराखडा.
• NCF-AE: प्रौढ शिक्षणासाठीचा आराखडा.

'SCF २०२४' च्या माध्यमातून शिक्षकांच्या अध्यापन क्षमतांची वृद्धी करण्यासाठी आवश्यक असणारी साहाय्यभूत परिसंस्था विकसित करण्यावर राज्याने विशेष भर दिला आहे.

३. अभ्यासक्रमाची रचना आणि प्रमुख विभाग (The Five Pillars)

राज्य अभ्यासक्रम आराखडा २०२४ हा पाच मुख्य स्तंभांवर आधारलेला आहे. हे पाच स्तंभ विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा पाया रचण्याचे काम करतात.

विभाग	तपशील आणि उदाहरणे
दृष्टिकोन (Approach)	शिक्षणाकडे पाहण्याचा नवा दृष्टिकोन (४ प्रकरणे)
आंतर समवाय क्षेत्रे (Cross-cutting Themes)	विषयांच्या पलीकडील ६ क्षेत्रे (उदा. पर्यावरण शिक्षण, प्राचीन भारतीय संस्कृतीचा अभिमान)
शालेय विषय (School Subjects)	भाषा, गणित, विज्ञान, कला, शारीरिक शिक्षण यांसह १० प्रमुख विषय
शालेय संस्कृती व प्रक्रिया (School Culture)	शाळेतील आनंददायी वातावरण आणि अध्यापन पद्धती (२ विभाग)
साहाय्यभूत परिसंस्था (Supportive Ecosystem)	अंमलबजावणीसाठीचे पाठबळ आणि संसाधने (४ विभाग)

या स्तंभांच्या एकात्मिक विचारामुळे केवळ पाठांतर न होता, विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरणीय जाणीव आणि भारतीय वारशाबद्दल आदर निर्माण होण्यास मदत होईल.

४. भाषा शिक्षणाची उद्दिष्टे आणि शिक्षकाची भूमिका

पायाभूत आणि पूर्वतयारी स्तरावर भाषा शिक्षण हा केवळ एक विषय नसून तो 'ज्ञानात्मक आराखडा' (Cognitive Schema) तयार करण्याचे साधन आहे. शिक्षकाने हे समजून घेणे आवश्यक आहे की, "मौखिक भाषा हा साक्षरतेचा पाया आहे." जेव्हा मुले ऐकतात आणि बोलतात, तेव्हा त्यांच्या मेंदूमध्ये शब्दांच्या प्रतिमा आणि अर्थांचे जाळे तयार होते, ज्यामुळे पुढील स्तरावरील वाचन आणि लेखन सुलभ होते.

'SCF २०२४' नुसार भाषा शिक्षणाची ७ प्रमुख ध्येये खालीलप्रमाणे आहेत:

• मौखिक भाषा आणि साक्षरता: भाषेचा पाया मजबूत करणे.
• प्रभावी संभाषण कौशल्ये: आत्मविश्वासाने आणि सुस्पष्ट संवाद साधणे.
• साहित्यिक आणि सृजनशील क्षमता: कल्पनाशक्तीला वाव देऊन अनुभव लेखन करणे.
• बहुभाषिक क्षमता: एकापेक्षा अधिक भाषांचा वापर करण्याची तयारी.
• सांस्कृतिक स्वीकृती आणि सहभाग: भाषेच्या माध्यमातून संस्कृतीशी नातं जोडणे.
• संवेदनशीलता: भाषिक व्यवहारातून सामाजिक जाणीव निर्माण करणे.
• सर्वंकष विकास (Sarvankash Development): विद्यार्थ्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा परिपूर्ण विकास.

५. पायाभूत स्तर ते माध्यमिक स्तर: भाषिक विकासाचा टप्पा

विद्यार्थ्यांच्या वयोगटानुसार भाषिक कौशल्यांची व्याप्ती कशी वाढत जाते, हे खालील तक्त्यावरून स्पष्ट होते:

स्तर	शैक्षणिक रणनीती आणि व्याप्ती
पायाभूत स्तर (Foundational)	खेळ, गोष्टी, गाणी आणि मौखिक अभिव्यक्ती. मातृभाषा किंवा परिसर भाषेला प्राधान्य.
पूर्वतयारी स्तर (Preparatory)	संभाषण, वाचन-लेखन, अनुभव लेखन आणि व्याकरणाची प्राथमिक ओळख.
पूर्व माध्यमिक (Middle)	विचारांचे आणि विश्लेषणाचे साधन म्हणून भाषेचा वापर. बहुभाषिक सक्षमता आणि साहित्यिक लेखन.
माध्यमिक (Secondary)	व्यावसायिक भाषिक प्राविण्य, संशोधनपर लेखन, डिजिटल आणि माध्यम साक्षरता.

६. 'निपुण भारत' आणि किमान शैक्षणिक उद्दिष्टे (Learning Outcomes)

'निपुण भारत' अभियानांतर्गत २०२६-२७ पर्यंत पायाभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान (FLN) प्राप्त करण्याचे उद्दिष्ट आहे. यासाठी निश्चित केलेली इयत्तानिहाय लक्ष्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

स्तर	भाषा साक्षरता लक्ष्य	संख्या साक्षरता लक्ष्य
बालवाडी अखेर	अक्षरे व आवाज ओळखणे, २-३ अक्षरी साधे शब्द वाचणे.	१० पर्यंत अंक ओळखणे व वाचणे.
इयत्ता पहिली अखेर	४-५ साधी वाक्ये असलेला अपठीत मजकूर वाचणे.	९९ पर्यंत संख्या वाचन-लेखन आणि साधी बेरीज-वजाबाकी.
इयत्ता दुसरी अखेर	अपठीत मजकूर ४०-५० शब्द प्रति मिनिट अर्थासकट वाचणे.	९९९ पर्यंत संख्या वाचन-लेखन आणि वजाबाकी.
इयत्ता तिसरी अखेर	अपठीत मजकूर किमान ६० शब्द प्रति मिनिट अर्थासकट वाचणे.	९९९९ पर्यंत संख्या वाचन-लेखन आणि गुणाकार.

या शैक्षणिक लक्ष्यांसोबतच विद्यार्थ्यांच्या सामाजिक आणि भावनात्मक आरोग्याची (Well-being Goals) जोपासना करणे ही शिक्षकाची मोठी जबाबदारी आहे. मुलांमध्ये स्वतःबद्दलचा आदर वाढवणे (Self-respect) आणि त्यांना सुरक्षित शैक्षणिक वातावरण देणे, हे गुणवत्तेचे पहिले लक्षण आहे.

७. आव्हाने, उपाययोजना आणि अंमलबजावणी

नवा आराखडा राबवताना 'बहुभाषिक वर्ग' हे मोठे आव्हान वाटू शकते, परंतु 'SCF' नुसार ती एक मोठी संधी आहे.

• बोलीभाषांचा स्वीकार: मुलांच्या घरातील बोलीभाषेचा वर्गात स्वीकार केल्याने त्यांचा आत्मसन्मान वाढतो.
• भाषा संगम (Bhasha Sangam): 'एक भारत श्रेष्ठ भारत' या उपक्रमांतर्गत विविध भारतीय भाषांमधील संवाद आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला प्रोत्साहन देणे.
• प्रायोगिक उपक्रम: वर्गखोलीत केवळ पाठांतर न घेता चर्चा, अनुवाद प्रक्रिया आणि अनुभव कथनावर भर देणे.

८. निष्कर्ष: उज्ज्वल भविष्यासाठी सज्ज शिक्षक

'SCF २०२४' हा आराखडा महाराष्ट्रातील शिक्षण क्षेत्राला एका नव्या उंचीवर नेणारा दस्तऐवज आहे. जेव्हा शिक्षक या धोरणातील 'सर्वंकष विकासाचा' गाभा समजून घेऊन आपल्या अध्यापन पद्धतीत लवचिकता आणि सृजनशीलता आणतील, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने भविष्यवेधी पिढी घडेल. शिक्षकांचे सक्रिय योगदान आणि बदलाचा स्वीकार हेच या परिवर्तनाचे खरे यश असेल.

समास ओळखण्याची सोपी पद्धत

 १) तत्पुरुष समास

ओळखण्याची सोपी पद्धत

👉 दोन शब्दांमध्ये विभक्ती लपलेली असते.

उदा. “राजपुत्र” = राजाचा पुत्र

ओळखण्यासाठी संकेत

चा / ची / चे

ला / साठी

ने / वर / मध्ये इत्यादी संबंध दिसतो.

तत्पुरुष समासाची 20 उदाहरणे

राजपुत्र = राजाचा पुत्र

ग्रामवासी = गावात राहणारा

देवालय = देवाचे आलय

जलपात्र = पाण्याचे पात्र

मातृभक्त = आईचा भक्त

गुरुदक्षिणा = गुरुंसाठी दक्षिणा

वनवास = वनात वास

देशभक्त = देशाचा भक्त

हिमालय = हिमाचे आलय

नदीकाठ = नदीचा काठ

सूर्यप्रकाश = सूर्याचा प्रकाश

पुस्तकालय = पुस्तकांचे आलय

विद्यालय = विद्या देणारे आलय

घरकाम = घराचे काम

हस्तलेखन = हाताने लेखन

जलसिंचन = पाण्याने सिंचन

ग्रामपंचायत = गावाची पंचायत

पितृसेवा = वडिलांची सेवा

शेतमजूर = शेतात काम करणारा मजूर

पर्वतारोहण = पर्वतावर आरोहण

२) कर्मधारय समास

ओळखण्याची सोपी पद्धत

👉 पहिला शब्द विशेषण आणि दुसरा नाम असतो.

उदा. नीलकमल = निळे कमळ

संकेत

कसा? कशी? कसे? या प्रश्नांची उत्तरे मिळतात.

कर्मधारय समासाची 20 उदाहरणे

नीलकमल = निळे कमळ

महापुरुष = महान पुरुष

शुभकार्य = शुभ कार्य

कृष्णसर्प = काळा साप

मधुरवाणी = गोड वाणी

विशालघर = मोठे घर

सुंदरफूल = सुंदर फूल

दीर्घमार्ग = लांब मार्ग

श्वेतवस्त्र = पांढरे वस्त्र

लघुकथा = छोटी कथा

सत्पुरुष = सज्जन पुरुष

मंदवारा = मंद वारा

कठीणप्रश्न = कठीण प्रश्न

उच्चशिक्षण = उच्च शिक्षण

नवभारत = नवीन भारत

मधुरगीत = गोड गीत

चंद्रमुख = चंद्रासारखे मुख

सुवर्णमंदिर = सोन्याचे मंदिर

विशालसागर = मोठा सागर

तेजस्वीसूर्य = तेजस्वी सूर्य

३) द्वंद्व समास

ओळखण्याची सोपी पद्धत

👉 दोनही शब्द समान महत्त्वाचे असतात.

उदा. आईवडील = आई आणि वडील

संकेत

“आणि” लावल्यास अर्थ पूर्ण होतो.

द्वंद्व समासाची 20 उदाहरणे

आईवडील

भाऊबहीण

दिवसरात्र

सुखदुःख

राजा-राणी

स्त्रीपुरुष

पापपुण्य

अन्नपाणी

जीवितमृत्यू

घरदार

नदीनाले

शेतीवाडी

मुलामुली

हातपाय

सणउत्सव

दानधर्म

रात्रंदिवस

मित्रमैत्रीण

गुरूशिष्य

भाषा-साहित्य

४) बहुव्रीहि समास

ओळखण्याची सोपी पद्धत

👉 समासातील शब्दांचा अर्थ वेगळा असतो पण तो दुसऱ्या व्यक्ती/वस्तूस लागू होतो.

उदा. लंबोदर = ज्याचे उदर मोठे आहे तो (गणपती)

संकेत

“ज्याचा / ज्याची / ज्याचे” असा अर्थ येतो.

बहुव्रीहि समासाची 20 उदाहरणे

लंबोदर

चतुर्भुज

दशमुख

त्रिनेत्र

नीलकंठ

पीतांबर

चक्रपाणी

धनंजय

गिरिधर

कमलनयन

विशालहृदयी

कठोरहृदयी

श्वेतकेशी

महाबली

कृशांग

रक्तनेत्र

शुभानन

दयाळूमानस

बहुश्रुत

चंद्रमुखी

५) अव्ययीभाव समास

ओळखण्याची सोपी पद्धत

👉 पहिला शब्द अव्यय असतो आणि संपूर्ण शब्द अव्ययासारखा वापरला जातो.

उदा. प्रतिदिन = प्रत्येक दिवशी

संकेत

“प्रति”, “यथा”, “बिन”, “सह” इ. शब्द दिसतात.

अव्ययीभाव समासाची 20 उदाहरणे

प्रतिदिन

यथाशक्ती

यथाक्रम

यथामती

दररोज

बिनधास्त

बिनचूक

सहपरिवार

सहकार्य

प्रतिक्षण

प्रतिवर्ष

प्रतिमहिना

यथावेळ

आमरण

आजन्म

जन्मोजन्मी

घरोगरी

गावोगावी

वेळोवेळी

ठिकठिकाणी

समास पटकन ओळखण्यासाठी ट्रिक

समास

ओळखण्याची ट्रिक

तत्पुरुष

विभक्ती लपलेली असते

कर्मधारय

विशेषण + नाम

द्वंद्व

“आणि” येते

बहुव्रीहि

अर्थ दुसऱ्यावर जातो

अव्ययीभाव

अव्यय शब्द सुरुवातीला

लक्षात ठेवण्याचा सोपा मंत्र

👉 “वि-विशे-आणि-दुसरा-अव्यय”

वि = विभक्ती → तत्पुरुष

विशे = विशेषण → कर्मधारय

आणि = द्वंद्व

दुसरा अर्थ = बहुव्रीहि

अव्यय = अव्ययीभाव

पोषण आणि जीवन प्रक्रिया.Learn With Manisha Shailesh

प्रिय विद्यार्थी मित्रांनो 'पोषण आणि जीवन प्रक्रिया' हा व्हिडिओ पाठ लक्षपूर्वक पाहून खाली दिलेल्या प्रश्नांची उत्तरे द्या. 'Learn With Manisha Shailesh'👇

https://quizzory.in/id/6a3962e4329940368d1072e8

जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा फुलपाट ता.धरणगाव जि जळगाव येथे आंतरराष्ट्रीय योग दिन उत्साहात साजरा.

धरणगाव तालुक्यातील जि.प. प्राथमिक शाळा फुलपाट येथे २१ जून रोजी आंतरराष्ट्रीय योग दिन उत्साहपूर्ण वातावरणात साजरा करण्यात आला. यावर्षीच्या आंतरराष्ट्रीय योग दिनाची अधिकृत संकल्पना “Yoga for Healthy Ageing – ‘निरोगी वृद्धत्वासाठी योग’” अशी असून, निरोगी आणि सक्रिय आयुष्यासाठी योगाचे महत्त्व अधोरेखित करणारी ही संकल्पना आहे. 

कार्यक्रमाच्या प्रारंभी विद्यार्थ्यांनी विविध योगासने, प्राणायाम व ध्यानसाधना सादर केली. शाळेच्या मुख्याध्यापिका श्रीमती सुनंदा रोझोतकर तसेच शिक्षक शैलेश शिरसाठ यांनी विद्यार्थ्यांकडून योगाभ्यास करून घेत योगामुळे शारीरिक तंदुरुस्ती, मानसिक शांतता आणि एकाग्रता कशी वाढते याचे महत्त्व पटवून दिले.

यावेळी विद्यार्थ्यांना नियमित योगाभ्यास केल्यास शरीर निरोगी राहते, मन प्रसन्न राहते तसेच वाढत्या वयातही उत्साही जीवन जगता येते, असे मार्गदर्शन करण्यात आले. कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी मोठ्या उत्साहाने सहभाग नोंदवला.

आंतरराष्ट्रीय योग दिनाची सुरुवात भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २७ सप्टेंबर २०१४ रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेत केलेल्या प्रस्तावानंतर झाली. संयुक्त राष्ट्र संघाने ११ डिसेंबर २०१४ रोजी २१ जून हा “आंतरराष्ट्रीय योग दिन” म्हणून घोषित केला आणि पहिला योग दिन २१ जून २०१५ रोजी जगभरात साजरा करण्यात आला. 

गेल्या बारा वर्षांतील आंतरराष्ट्रीय योग दिनाच्या संकल्पना

वर्ष -थीम / संकल्पना

२०१५- Yoga for Harmony & Peace

२०१६- Connect the Youth

२०१७- Yoga for Health

२०१८- Yoga for Peace

२०१९- Climate Action

२०२०- Yoga for Health – Yoga at Home

२०२१- Yoga for Wellness

२०२२- Yoga for Humanity

२०२३- Yoga for Vasudhaiva Kutumbakam

२०२४- Yoga for Self and Society

२०२५- Yoga for One Earth, One Health

२०२६- Yoga for Healthy Ageing.

We Smart बालमित्र उन्हाळी सुट्टी विशेषांक.

मोफत वाचा We Smart बालमित्र मासिक (उन्हाळी सुट्टी विशेषांक)👇 

https://drive.google.com/file/d/1hRM1nQ2DS8-ZTShu4j81Zuw1MC0Dr5AR/view?usp=drivesdk

प्रिय राम  दादा,जय जिजाऊ🙏 सध्या बऱ्यापैकी धावपळ असल्यामुळे आपली भेट प्रत्यक्ष होऊ शकली नाही. दोन दिवसांपूर्वी आपण तपासणीसाठी पुणे असल्यामुळे मुद्दामूनच आपल्याला कॉल केला नाही. आपण आपल्या तब्येतीची काळजी घ्या कारण आपली तब्येत जळगावच्या सामाजिक चळवळीची आणि विचारांची तब्येत आहे. त्या अर्थाने आपल्या डोक्यात स्वतःचाच मेंदू असणाऱ्या आणि नसणाऱ्यांचे पालक अर्थात मोठे भाऊ या नात्याने जबाबदारी देखील अधिक आहे.सांबरे साहेब येतील त्यावेळेला आपल्या प्रशिक्षण केंद्राची सुरुवात होईलच याउलट मला असं वाटत होतं की महाराष्ट्रातील प्रत्येक जिल्ह्यात जर मराठा सेवा संघाची शाखा आहे तर त्या प्रत्येक जिल्ह्यामध्ये रोजगार संदर्भात मार्गदर्शनासाठी तसेच विविध प्रकारच्या स्पर्धा परीक्षांसाठी मराठा सेवा संघाचे स्वतःचे सेंटर असावे आपल्या जळगावला जिजाऊ संस्थेच काम सुरू होणार आहे अन्यथा महाराष्ट्रात पहिली संस्था जळगाव मध्ये आपल्या नेतृत्वाखाली सुरू करता आली असती. असो आपले सामाजिक कार्य अफाट आहे आपल्या सर्वांचा सामाजिक विचारांचा DNA सारखा असल्यामुळे ते काम सुरूच राहील परंतु येणाऱ्या नवीन पिढ्यांसाठी आपल्याला काही ठोस करता येईल तर करूया शेवटी तुम्ही किंवा मी एवढे मोठे नाही पण तुम्ही आणि आपण सारे मिळून आपण मोठं काम करण्याचा प्रयत्न नक्कीच करू शकतो.

 पत्रात *DNA* चा उल्लेख केला ते आपलं नातं सांगणारच आहे कारण *तुमचं आमचं नातं काय...जय जिजाऊ जय शिवराय....🚩* आपलाच शैलेश.✍️

Reflection of Teamwork

 मनोरंजनाच्या काही माध्यमातून गुन्हेगारीचे उदात्तीकरण होत आहे का ? असा प्रश्न समाजमनास पडत असतानाच चित्रपटांच्या माध्यमातून गंमत जंमत बाल चित्रपट महोत्सवा महोत्सवातून आमच्या संपूर्ण टीमने केलेल्या प्रयत्नांना उदंड प्रतिसाद मिळाला आणि संस्कारक्षम वयात मुलांना काही देता आलं याच समाधान आमच्या सर्व सदस्यांना अनुभवता आलं.

दिनांक २४,२५ आणि २६ एप्रिल २०२६ रोजी झालेल्या या पहिल्या गंमत जंमत बाल चित्रपट महोत्सवाचा आनंद लहान थोर साऱ्यांनीच घेतला. चित्रपट हे प्रेरणादायी अनुभव असतात म्हणूनच गेल्या बारा वर्षापासून सुरू असलेल्या My Movie My Mitivation या वैयक्तिक उपक्रमानंतर अजिंठा फिल्म सोसायटी, बालरंगभूमी परिषद जळगाव शाखा आणि रिफ्लेक्शन फाउंडेशन संचलित पालक शाळा तिन्ही संस्थांच्या सर्व कार्यकर्त्यांसोबत गंमत जंमत बाल चित्रपट महोत्सवाचा अनुभव उत्साह वाढवणारा होता. When you are working in and as a team and getting success then the success is nothing but the reflection of teamwork.✍️ शैलेश कमल किसन शिरसाठ.

भारतातल्या आजच्या जेन झी (Gen Z) पिढीच खरंच कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे.

 भारतातल्या आजच्या जेन झी (Gen Z) पिढीच खरंच कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे म्हणजे देशभरात NEET नीट चा एवढा मोठा पेपर फुटीचा घोटाळा झाला,त्याचा अत्यंत वाईट परिणाम स्वतः जेन झी असलेला तरुणांवर झाला. मुलांच्या आक्रोश करताना आणि रडतानाचे व्हिडिओ आपण काहीच थोड्या सोशल मीडियावर बघितले असेलही. एरवी शेजारच्याचा वाऱ्याने चुकून आलेला कचरा देखील आपण आपल्या अंगणात सहन करत नाही प्रसंगी त्यावेळेला आपण शेजारच्यांशी सुद्धा भांडतो परंतु विविध परीक्षांमध्ये वारंवार होणारे पेपर फुटी आणि त्या विरोधात कुठलाही आंदोलन न करता अगदी शांत भूमिका घेतल्यामुळे खरंच भारतातल्या आजच्या जेन झीचं कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे.

 इतर कोणत्याही देशात सतत होणाऱ्या परीक्षांच्या घोटाळ्यामुळे समस्या निर्माण झाल्या असत्या तर कदाचित त्या देशांमध्ये जेन झी सह इतर सर्व वयोगटातील त्या त्या देशातल्या लोकांना सरकार विरुद्ध आंदोलन करून शिक्षण मंत्र्यांचा राजीनामा देखील घेतला असता पण आपल्या देशात जेन झी सह इतर सर्व वयोगटातील आदर्श नागरिकांनी शांततेचा मार्ग अवलंबून त्याविरुद्ध ब्र शब्द देखील बोलले नाहीत, कुठेही मोर्चा नाही किंवा आंदोलन नाही. यावर कोणीतरी देशद्रोही अशी टीका करू शकता की असं चुकीच्या गोष्टी विरुद्ध न लढता सर्व लोक केव्हा आपला वैयक्तिक स्वार्थ बघतात आणि जाती धर्म पंथांमध्ये विभागलेल्यामुळे एक होत नाहीत परंतु तसे नाही आपल्या देशातील जेन झी सह सर्वच लोक संयमाची भूमिका घेत आहेत बघ्याची नाही.

 नाशिक मध्ये झालेल्या वृक्ष तोडीच्या वेळी देखील आपण सारे भारतीय आणि आपले जेन झी यांनी शांत राहून संयमाची भूमिका घेतली आहे. 

अलीकडे नर्मदा नदी मध्ये धार्मिक कर्मकांडाचा भाग म्हणून मोठ्या प्रमाणात दुधाचा टँकर अर्पण केल्याची घटना चर्चेत आली.भारतासारख्या देशात, जिथे अजूनही कुपोषण मोठी समस्या आहे.2024 च्या Global Hunger Index अहवालानुसार भारताचा क्रमांक 105 वा होता. भारताला 127 देशांपैकी 105 वे स्थान मिळाले असून भारताचा स्कोअर 27.3 होता, जो 'Serious '(गंभीर) श्रेणीत मोडतो. असे असले तरी एवढ्या मोठ्या प्रमाणात पोषणास उपयुक्त दुधाचा अपव्यय झाला म्हणून आपल्या भारतातील जेन झी ने या विरोधात आंदोलन सोडा परंतु निषेध सुद्धा पुरेसा नोंदवला नाही आणि शांततेची आणि संयमाची भूमिका घेतली खरच भारतातल्या आजच्या जेन झी च कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे.

 रोमँटिक चित्रपट पाहताना चित्रपटातील कथानक हे सत्य नसून एक चित्रपट आहे याची जाणीव असल्यावरही नायक नायकेच्या विरहामुळे अत्यंत भावनिक होऊन रडणारे भावनाप्रधान Gen Z आपण थेटर मध्ये आणि थेटर च्या बाहेर पाहिले. आणि त्याच वेळेला इराण आणि इजराइल युद्ध दरम्यान इराण मध्ये एका शाळेवर पडलेल्या क्षेपणास्त्रामुळे तेथील शाळकरी मुली मृत्युमुखी पडल्या अशावेळी इतर देशातील जेन झी ने त्याबद्दल खेद व्यक्त केला आणि चुकून जरी लहान बालिकांवर हल्ला झाला असला तरी त्याचा निषेध व्यक्त केला अशावेळी देखील आपल्या जेन झी ने तटस्थतेची भूमिका घेत निषेध व्यक्त न करता यावर फारसे भाष्य केले नाही त्यामुळे देखील भारतातल्या जेन झी च कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे.

 अर्थात चिनी आणि अमेरिकी तंत्रज्ञानावर स्वार झालेले भारतीय जेन झीच कौतुक आहेच परंतु अशा प्रकारचे शांततेची भूमिका घेत कुठलंही शांततेच्या मार्गाने देखील आंदोलन न करणार जेन झीच्या सर्व ज्येष्ठ श्रेष्ठ पिढ्यांचे ही कौतुक केले पाहिजे कारण शेतकऱ्यांचा प्रश्न असो किंवा बेरोजगारीचा आपले सर्व जबाबदार भारतीय नागरिक मोठ्या संयमाने अधिकाधिक शांत राहून जगाला आपल्या संयमाचा परिचय देत आहेत.

 आपल्या शेजारील सर्वच देशातील Gen Z च्या तुलनेत शांत,संयमी Gen Z सह साऱ्याच भारतीय बांधवांचे कौतुक करावं तेवढं थोडं आहे.

बाल चित्रपट महोत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशीही प्रेक्षकांचा उत्साह उसळला, आनंदाची लाट पुन्हा हाऊसफुल्ल झाली.

 चित्रपट – टी.व्ही. शिक्षणासाठीचे प्रभावी माध्यम - शिक्षणाधिकारी निलेश पाटील.

अजिंठा फिल्म सोसायटीचे सचिव विनीत जोशी, बालरंगभूमी परिषदेचे अध्यक्ष योगेश शुक्ल, पालक शाळेचे शैलेश शिरसाठ यांच्या हस्ते शिक्षणाधिकारी निलेश पाटील यांचे स्वागत करण्यात आले. 

जळगाव (प्रतिनिधी) : चित्रपट हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ते शिक्षणाचे एक प्रभावी माध्यम आहे. या महोत्सवांमुळे मुलांच्या कल्पनाशक्तीला वाव मिळतो आणि त्यांना नवनवीन गोष्टी शिकायला मिळतात. बालवयातच उत्तम साहित्याची आणि कलेची आवड निर्माण होणे काळाची गरज आहे, असे प्रतिपादन शिक्षणाधिकारी निलेश पाटील यांनी केले. अजिंठा फिल्म सोसायटी जळगाव, बालरंगभूमी परिषद आणि रिफ्लेक्शन फाऊंडेशन संचलित पालकशाळा यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित गंमत जंमत बालचित्रपट महोत्सवाच्या दुसऱ्या दिवसाचा शुभारंभ करतांना ते बोलत होते.

'गंमत जंमत' बालचित्रपट महोत्सवाचा दुसरा दिवस मोठ्या उत्साहात संपन्न झाला. याप्रसंगी प्रमुख पाहुणे म्हणून जिल्हा परिषदेचे प्राथमिक शिक्षणाधिकारी निलेश पाटील उपस्थित होते. महोत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी मुलांसाठी मटर पनीर, मंग्या , रिबेल आणि देवा तुला शोधु कुठे या ४ विशेष जागतिक दर्जाच्या बाललघूचित्रपटांचे प्रदर्शन करण्यात आले. यावेळी उपस्थित विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना निलेश पाटील यांनी मुलांशी संवाद साधला. चित्रपटाच्या माध्यमातून शिक्षणाचे महत्त्व त्यांनी अधोरेखित केले. चिमुकल्यांच्या उत्साहाने भाऊंचे उद्यान परिसर बहरून गेला होता. 

प्रारंभी अजिंठा फिल्म सोसायटीचे सचिव विनीत जोशी, बालरंगभूमी परिषदेचे अध्यक्ष योगेश शुक्ल, पालक शाळेचे शैलेश शिरसाठ यांच्या हस्ते शिक्षणाधिकारी निलेश पाटील यांचे स्वागत करण्यात आले. यावेळी व्यासपीठावर अजिंठा फिल्म सोसायटीचे सचिव विनीत जोशी,कोषाध्यक्ष डॉ. संजय हांडे, देवगिरी चित्र साधनेचे प्रांत संयोजक किरण सोहळे , पालक शाळेचे रत्नाकर पाटील, डॉ.विद्या पाटील, शैलेश शिरसाठ, बालरंगभूमी परिषदेचे अध्यक्ष योगेश शुक्ल उपस्थित होते. कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक योगेश शुक्ल यांनी केले. प्रमुख पाहुण्यांचा परिचय व कार्यक्रमांचे सूत्रसंचालन व आभार बालरंगभूमी परिषदेचे प्रमुख कार्यवाह विनोद ढगे यांनी केले. यावेळी प्रा.जयेंद्र लेकुरवाळे यांनी गाणी व खेळांच्या माध्यमातून मुलांशी संवाद साधून त्यांना आज दाखविलेल्या चित्रपटांतील मूल्यांची माहिती दिली. 

बालचित्रपट सोहळ्याच्या यशस्वीतेसाठी चित्रसाधनेचे कमलाकर रुगे, वर्षा उपाध्ये, पार्थ ठाकर, पालकशाळेचे डॉ. अनिल भोकरे, डॉ. वीणा महाजन, शैलेश शिरसाठ, डॉ. विशाखा पाटील, श्वेता जैन, मकरंद डबीर, अजिंठा फिल्म सोसायटीच्या विश्वस्थ डॉ.श्रध्दा पाटील शुक्ल, अनघा गोडबोले, बालरंगभूमी परिषदेचे कोषाध्यक्ष सचिन महाजन, सदस्य आकाश बाविस्कर, मोहित पाटील, नाना सोनवणे, हर्षल पवार यांनी परिश्रम घेतले.

उद्या बालचित्रपट महोत्सवाचा शेवटचा दिवस असून, दिग्पाल लांजेकर दिग्दर्शित 'शिवराज अष्टक' या मराठी चित्रपटसृष्टीतील गाजलेल्या चित्रपट मालिकेतील छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यातील सर्वात कठीण आणि बुद्धिवान कामगिरीवर आधारित ‘रणपती : आग्र्याहून सुटका’ हा चित्रपट बालप्रेक्षकांना दाखविण्यात येणार आहे. तरी पालकांनी या चित्रपटाला आपल्या पाल्यांना घेऊन यावे, असे आवाहन आयोजकांनी केले आहे.

बाल चित्रपट महोत्सवाच्या पहिल्या दिवशी उत्स्फूर्त प्रतिसाद

 बाल चित्रपट महोत्सवाच्या पहिल्या दिवशी उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. सायंकाळी आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यक्रमाला मोठ्या संख्येने विद्यार्थी, पालक आणि नागरिक उपस्थित होते. खुल्या वातावरणात मोठ्या पडद्यावर चित्रपट प्रेक्षणाचा आनंद घेताना लहान मुलांचा उत्साह पाहण्यासारखा होता. चित्रपटातील संदेश, मनोरंजन आणि शिक्षण यांचा सुंदर संगम प्रेक्षकांना भावला. कार्यक्रमादरम्यान शिस्तबद्ध वातावरण राखले गेले आणि सर्वांनी आनंदाने सहभाग घेतला. एकूणच, महोत्सवाची सुरुवात अत्यंत यशस्वी ठरली.

बालचित्रपट महोत्सवातून बालकांमध्ये सामाजिक भान व कलेची आवड निर्माण होईल - महापौर दीपमाला काळे

जळगाव (प्रतिनिधी) : आजच्या डिजिटल युगात मुले मोबाईलमध्ये गुंतली आहेत, अशा वेळी त्यांना मानवी मूल्ये शिकवणारे चित्रपट दाखवणे आवश्यक आहे. या बालचित्रपट महोत्सवाच्या माध्यमातून मुलांमध्ये सामाजिक भान आणि कलेची आवड निर्माण होईल असा विश्वास महापौर दीपमाला काळे यांनी व्यक्त केला. अजिंठा फिल्म सोसायटी जळगाव, बालरंगभूमी परिषद आणि रिफ्लेक्शन फाऊंडेशन संचलित पालकशाळा यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित गंमत जंमत बालचित्रपट महोत्सवाच्या उदघाटनप्रसंगी त्या बोलत होत्या.

 पाल्यांसोबत पालकांना देखिल आपले बालपण अनुभवता यावे या उद्देशाने जळगावात दि. २४, २५ आणि २६ एप्रिल असा तीन दिवसीय 'गंमत जंमत' बालचित्रपट महोत्सवाचे आयोजन शहरातील भाऊंचे उद्यानात दररोज सायंकाळी ६ः३० वाजता करण्यात आले आहे.

उदघाटन सोहळ्याचे प्रास्ताविक अजिंठा फिल्म सोसायटीच्या विश्वस्त डॉ. श्रद्धा पाटील शुक्ल यांनी केले. महापौर दीपमाला काळे यांचे स्वागत आयोजकांतर्फे जयेंद्र लेकुरवाळे, विनोद ढगे यांच्या हस्ते करण्यात आले. त्यानंतर मनोगत व्यक्त करताना महापौर काळे यांनी भविष्यातही शहरात अशा उपक्रमांचे आयोजन केल्यास त्याला महानगरपालिका निश्चित सहकार्य करेल असे आश्वासन दिले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन अनघा गोडबोले यांनी केले तर आभार प्रदर्शन वर्षा उपाध्ये यांनी केले. यावेळी व्यासपीठावर अजिंठा फिल्म सोसायटीचे सचिव विनीत जोशी,कोषाध्यक्ष डॉ. संजय हांडे, देवगिरी चित्र साधनेचे प्रांत संयोजक किरण सोहळे , पालक शाळेचे श्री. रत्नाकर पाटील ,डॉ.विद्या पाटील,शैलेश शिरसाठ,बाल रंगभूमी परिषदेचे अध्यक्ष योगेश शुक्ल उपस्थित होते.

उद्घाटनानंतर पहिल्या दिवशी दाखवण्यात आलेल्या ४थ्या देवगिरी शॉर्ट फिल्म फेस्टिवल मधील सर्वोत्कृष्ट बालचित्रपट विजेती फिल्म 'शाळा सुटली' तसेच 'बेबीज डे आउट' या चित्रपटांना विद्यार्थ्यांनी उस्फुर्त दाद दिली. शहरातील विविध शाळांच्या मुख्याध्यापकांनी, शिक्षकांनी आणि पालकांनी या उपक्रमाचे स्वागत केले असून, जास्तीत जास्त मुलांनी याचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन आयोजकांतर्फे करण्यात आले आहे.

 परीक्षा संपल्या आता मोठी सुट्टी सुरु…

अभ्यासामुळे टी.व्ही., पिक्चर सगळं राहूनच गेलंय तर मग

मुलांच्या सुट्टीच्या शुभारंभाला भन्नाट अनुभव देणारा,

जळगावात प्रथमच घेऊन येत आहोत

गंमत जंमत बालचित्रपट महोत्सव

पालक आणि पाल्य एकत्रित आपले बालपण अनुभवतील 

अश्या  दर्जेदार चित्रपटांची मेजवानी..

आजच आपल्या तारखा राखून ठेवा.

दि.२४,२५,२६ एप्रिल २०२६ रोज सायंकाळी ०६:०० वाजता.

स्थळ : भाऊंचे उद्यान, एम्फी थिएटर, जळगाव● प्रवेश : विनामूल्य.

'Jai Bhim'... A success password for Humanity and Social Justice in modern India.

   'Jai Bhim'... A success password for Humanity and Social Justice in modern India.

Dear Grandchildren,This letter is a part of awakening program for you all regarding social reformers worked for enlightenment in india.

 Indian women were given the right to vote at the time of India’s independence itself, which was a very progressive step. Dr. B. R. Ambedkar strongly advocated for women's rights through the Hindu Code Bill, and when it was not accepted in its full form, he even resigned from his position as Law Minister to stand firmly for justice and equality.

In 1950, India adopted its own Constitution, which rejected religious, caste-based, and gender discrimination. It promoted democratic values and ensured that every citizen received the right to vote. This achievement was made possible through the efforts of leaders like Dr. B. R. Ambedkar and Jawaharlal Nehru.

Before the first general elections in 1951, India had already decided to grant universal adult franchise, meaning every adult citizen—regardless of gender, caste, religion, education, or economic status—was given the right to vote. This was a major step in building a true democracy.

The Indian Constitution has played a crucial role in uniting a country of immense diversity, including different castes, religions, sects, regions, languages, and geographical conditions.

Dear children, you should develop a scientific temper, rational thinking, and a sense of equality. Read books that promote understanding, logic, and human values. Make sure to study the works of great thinkers who believed in equality.

If you choose to believe in blind faith, imaginary miracles, or unscientific stories, it will become difficult for you to grow intellectually. Such thinking can lead to mental slavery because it discourages questioning and critical thinking.

Unfortunately, many people in India have still not fully understood Dr. B. R. Ambedkar. In reality, wherever there is inequality, injustice, or discrimination in the world, his thoughts and work continue to inspire the fight for human rights, dignity, and equality for all.

 Your grandfather.

"एकाच ह्या जन्मी जणू फिरुनी नवी जन्मेन मी..." असं गाणाऱ्या 'आशा' पुन्हा पुन्हा पल्लवीत व्हाव्यात पुन्हा पुन्हा जन्माव्यात या 'आशावादात'....

 हे परमेश्वरा,

काही वेळा तुझ्या अस्तित्व संदर्भात खूप चर्चा होतात  पण खरं सांगू का देवा तुझ अस्तित्व जाणवतं ते निसर्गतः,परिश्रमाने आपली कौशल्य विकसित केलेल्या कलाकाराच्या कलाकृती पाहिल्या ऐकल्यावर.
देवा तुझ्या अस्तित्वाचा भास होतो गायकांच्या सुरेल गायनातून आणि प्रत्यक्ष निर्जीव असणाऱ्या वाद्यांना दैवी जीवत्व देणाऱ्या कलाकारांच्या कलाकृतीतून...किंबहुना आपल्याकडे असलेल्या कलागुण आपण गेल्यानंतर या जगाला देऊन जातो ही कृती, ही भावना,विचार तुझं अस्तित्व शाश्वत असल्याचं सांगत असतात...
आपल्या गायनाने जगाला बेधुंद होऊन जगणं शिकवणाऱ्या गायिका आशा भोसले यांनी या ईहलोकात अखेरचा श्वास घेतला असला तरी त्यांची गायकी,  श्वास आणि स्पंदन होऊन अजरामर  झाली आहे.

पुनर्जन्म असतो नसतो मला माहीत नाही पण "एकाच ह्या जन्मी जणू फिरुनी नवी जन्मेन मी..." असं गाणाऱ्या  आशा पुन्हा पुन्हा पल्लवीत व्हाव्यात पुन्हा पुन्हा जन्माव्यात या आशावादात.... - शैलेशकमल

I said, "I OBJECT!" - ✍️

 While reading an online newspaper and browsing social media, I came across a video showing a large gathering along the banks of the Narmada River, where a tanker was releasing milk directly into the water.All this people would have been jailed if they tried to do the same thing abroad.

If this news circulating on social media is true, it raises a serious and thought provoking concern.

It brings up an important question that, Is this an expression of religious faith, or a waste of valuable resources?

From a humanitarian and rational point of view, one must ask whether it is right to pour milk into a river when the same milk could help nourish thousands of children. In a country like India, where many children still suffer from malnutrition and several families struggle to get adequate food every day, such actions need careful reflection.

If the reports are accurate, this situation highlights the need to strike a balance between religious practices and social responsibility. Respecting faith is important, but it should not lead to the wastage of essential resources that could benefit those in need.

Video Courtesy News18 

Viral video showing thousands of litres of milk being poured into the Narmada river during a religious ritual. Several people condemned the practice while others defend the practice as an expression of faith but even if it is a religious believe how it comes at the cost of environmental damage and food wastage ? For baba and his followers, it is a matter of faith; but for those who think scientifically and critically, it is considered superstition.As a responsible citizen one should not support such kind of activity in the name of God.

I said, "I OBJECT!" -  ShaileshKamal.

https://www.facebook.com/share/r/1DU6UsQjRW/

यांना जरा आवरा आणि धर्म सावरा. भाग २ ✍️

  नदीत दुधाचा टँकर अर्पण: डोळस श्रद्धा, पर्यावरण रक्षण आणि पोषण यांचा समतोल गरजेचा नाही का?

अलीकडे नर्मदा नदी मध्ये धार्मिक कर्मकांडाचा भाग म्हणून मोठ्या प्रमाणात दुधाचा टँकर अर्पण केल्याची घटना चर्चेत आली. जर सदर बाब खरी असेल तर  श्रद्धा आणि परंपरा या भारतीय संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग असल्या तरी, अशा कृतींचे सामाजिक, पर्यावरणीय आणि नैतिक परिणाम विचारात घेणे आवश्यक आहे.

धार्मिक श्रद्धा की संसाधनांची नासाडी ?

भारतात नदीपूजनाची परंपरा प्राचीन आहे. अनेक ठिकाणी दूध, फुले, नारळ इत्यादी अर्पण केले जाते.परंतु आजच्या परिस्थितीत मानवतावादी आणि विवेकी दृष्टिकोनातून विचार केल्यास असा प्रश्न उभा राहतो की,जे दूध हजारो मुलांच्या पोषणासाठी उपयोगी ठरू शकते, ते नदीत ओतणे योग्य आहे का? अजूनही लाखो मुले कुपोषणाला सामोरे जात आहेत. २०२५ च्या आकडेवारीनुसार ग्लोबल हंगर इंडेक्स मध्ये आपल्या भारताचा क्रमांक १२३ देशांमध्ये १०२ क्रमांकावर आहे भारताचा क्रमांक अनेक दक्षिण आशियाई देशांपेक्षा मागे आहे.बांगलादेश, नेपाळ, श्रीलंका यांची स्थिती भारतापेक्षा चांगली आहे.अनेक कुटुंबांना दररोज पुरेसा आहार मिळत नाही यामुळे धार्मिकतेच्या नावाखाली नदीला दूध अर्पण करण्यासारख्या  कृती  आणि सामाजिक जबाबदारी यामध्ये संतुलन आवश्यक आहे.नदीत दूध टाकल्यामुळे पाण्याचे प्रदूषण वाढू शकते यामुळे

जलचर जीवांना हानी पोहोचण्याचा धोका निर्माण होतो याखेरीस पिण्याच्या पाण्याची गुणवत्ता खालावतेम्हणजेच, श्रद्धेच्या नावाखाली पर्यावरणाला हानी पोहोचते.आपल्या देशात बालकांमधील कुपोषणाची समस्या मोठी आहे अशा परिस्थितीत दूधासारख्या पौष्टिक अन्नाचा अपव्यय करणे अधिकच गंभीर ठरते.

 नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न

ही घटना काही महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित करते:

• श्रद्धेच्या नावाने होणारी अंधश्रद्धा महत्त्वाची की मानवकल्याण?

• अन्नाचा अपव्यय करून देव संतुष्ट कसे होतील ?

• समाजातील दुर्बल घटकांची जबाबदारी कोणाची?

 • खऱ्या अर्थाने धर्म म्हणजे मानवसेवा आणि समाजकल्याण नाही का?

धार्मिक श्रद्धा जपत पुढील उपाय अवलंबता येऊ शकतात:

• दूध नदीत टाकण्याऐवजी गरजू मुलांना वाटप करणे.

• अनाथालय, शाळा, आश्रम येथे अन्नदान करणे

• पर्यावरणपूरक पूजा पद्धती अवलंबणे

• समाजात जागरूकता निर्माण करणे

• एखादी धार्मिक विधी करत असतांना पर्यावरण संवर्धनाचा कृतीयुक्त संकल्प आवश्यक असला पाहिजे उदाहरणार्थ आपल्या पूर्वजांच्या श्राद्धाच्या दरवर्षीच्या कार्यक्रमासाठी नवीन वृक्ष लावणे आणि जुन्या वृक्षांचे संगोपन करणे.

 यामुळे श्रद्धाही जपली जाईल आणि समाजालाही फायदा होईल.

 नदीत दुधाचा टँकर अर्पण करणे ही भावना आणि श्रद्धेची अभिव्यक्ती असली तरी, आजच्या काळात ती पर्यावरण आणि समाजाच्या दृष्टीने योग्य नाही.

भारतासारख्या देशात, जिथे अजूनही कुपोषण मोठी समस्या आहे, तिथे अन्नाचा अपव्यय टाळणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.धर्म म्हणजे केवळ विधी नाही, तर मानवतेची सेवा आहे" — ही जाणीव समाजात निर्माण होणे गरजेचे आहे.

 माझ्या 'अस्वस्थ जगण्याच्या डायरी'तून...  

 - शैलेशकमल किसन शिरसाठ. 

 Courtesy Lokmat Hindi

ग्लोबल हंगर इंडेक्स (Global Hunger Index – GHI) हा जगातील भूक आणि कुपोषणाची स्थिती मोजणारा एक महत्त्वाचा निर्देशांक आहे. हा अहवाल दरवर्षी Concern Worldwide आणि Welthungerhilfe या संस्थांकडून प्रसिद्ध केला जातो. 

globalhungerindex.org

हा निर्देशांक एखाद्या देशातील भूक, कुपोषण आणि आरोग्याच्या स्थितीचे व्यापक चित्र देतो.

भारताची सध्याची स्थिती (2024 व 2025)

2024 मध्ये भारताचा क्रमांक: 127 देशांपैकी 105 वा

GHI स्कोअर: 27.3 (गंभीर स्थिती) 

2025 मध्ये भारताचा क्रमांक: 123 देशांपैकी 102 वा

GHI स्कोअर: 25.8 (गंभीर स्थिती)

https://www.facebook.com/share/r/1DuSvMzbyQ/

महात्मा ज्योतिराव फुले जन्मद्वीशताब्दी वर्ष २०२६-२७

 जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा फुलपाट येथे क्रांतीसुर्य तात्यासाहेब महात्मा ज्योतिराव फुले जयंती साजरी.

शिक्षणतज्ञ, कृषीतज्ञ, अर्थतज्ञ, लेखक, प्रकाशक, आद्य शिवचरित्रकार, आधुनिक नाटककार, वक्ते, मराठी कवितेचे जनक, समाजसुधारक, पुण्याचे नगरसेवक , सामाजिक कार्यकर्ते, ख्यातनाम उद्योगपती अशा अनंत पैलूंची नाममुद्रा तात्यासाहेबांनी समाजमनावर उमटवली. त्यांच्या जन्मद्वीशताब्दी निमित्त चालू वर्षात अशा पैलूंवर प्रकाश टाकणे तसेच त्यांच्या प्रखर कार्याविषयी व्याख्यानातून लोकजागृती करणे महत्त्वाचे आहे. याचाच एक भाग म्हणून विद्यार्थ्यांना क्रांतीसुर्य महात्मा ज्योतिबा फुले, तसेच क्रांतीज्योती सावित्रीआई फुले  यांच्या कार्याविषयी माहिती देण्यात आली.

क्रांतिसूर्य महात्मा ज्योतिबा फुले यांना विनम्र अभिवादन.🙏

My Movie My Motivation. चित्रपटांवर बोलू काही...

 शाळेत शिकवले जाणारे धडे फक्त पुस्तकांपुरते मर्यादित नसतात, तर ते अनुभवातून अधिक प्रभावीपणे मनावर कोरले जातात. अलीकडेच आमच्या शाळेत मुलांना पाणी वाचवण्याच्या महत्त्वावर आधारित एक शॉर्ट मूवी दाखवण्यात आली आणि त्या अनुभवाने मुलांच्या मनावर खोल परिणाम केला.

ही शॉर्ट मूवी अतिशय साध्या पण प्रभावी पद्धतीने तयार केली होती. सुरुवातीला एका गावात पाण्याची कमतरता कशी निर्माण होते, लोकांना कशा अडचणींना सामोरे जावे लागते, आणि पाण्याचा अपव्यय कसा संकटात बदलतो हे दाखवले होते. पुढे त्याच गावातील काही मुले आणि नागरिक एकत्र येऊन पाणी वाचवण्यासाठी छोटे-छोटे उपाय कसे करतात,जसे की नळ बंद ठेवणे, पावसाचे पाणी साठवणे, झाडे लावणे हेही खूप सुंदरपणे सादर केले होते.

मुलांनी हा चित्रपट अत्यंत लक्षपूर्वक पाहिला. चित्रपटातील दृश्ये, संवाद आणि भावनिक प्रसंग यामुळे ते पूर्णपणे त्या कथेत गुंतून गेले.या अनुभवातून मुलांना केवळ माहितीच मिळाली नाही, तर त्यांच्या विचारांमध्येही बदल दिसून आला. चित्रपटानंतर घेतलेल्या चर्चेत मुलांनी स्वतःहून अनेक उपाय सुचवले.घरात पाणी वाया जाऊ देणार नाही, दात घासताना नळ बंद ठेवणार, आई-वडिलांनाही पाणी जपून वापरण्यास सांगणार इत्यादी. काही मुलांनी तर आपल्या घरात पाणी साठवण्यासाठी छोट्या टाक्या तयार करण्याची कल्पनाही मांडली.

शिक्षक म्हणून हा अनुभव अत्यंत समाधानकारक होता. कारण मुलांनी केवळ पाहिले नाही, तर ते समजून घेतले आणि त्यावर कृती करण्याची तयारीही दाखवली. अशा प्रकारच्या शॉर्ट मूवीजमुळे शिक्षण अधिक जिवंत आणि परिणामकारक बनते.

आजच्या काळात पाणी ही एक अमूल्य संपत्ती आहे. “पाणी वाचवा, जीवन वाचवा” हा संदेश मुलांच्या मनात रुजवणे खूप आवश्यक आहे. आणि अशा प्रभावी माध्यमांद्वारे दिलेला संदेश नक्कीच दीर्घकाळ टिकतो.